Lizbon’da 11 Yıldır Süren Bir İlham: Verão Clássico Festival

gunsuozkarar@gmail.com

Lizbon’a geldiğim ilk hafta kendimi şehrin en prestijli klasik müzik festivallerinden birinde buldum. Bir müzisyen olarak önce farklı ülkelerden gelen hocalarla düzenlenen atölyelere dinleyici olarak katılmanın, sonrasında da her gece gerçekleşen konserleri izlemenin keyfini yaşadım. Bu festivali İstanbul’da çalıştığım kurumdaki hocamızdan biliyordum; çünkü kendisi bir zamanlar Portekiz’de çalışmıştı. Yaz tatilimi Avrupa’da geçirmeye karar verdiğimde seçtiğim ilk yer de böylece doğrudan Portekiz oldu. Verão Clássico festivaline yolum böylece düştü. 

Verão Clássico Açılış Konseri'nden (Concerto de Abertura) genel bir görünüm.

Lizbon, toplu taşıma ile her yerine rahatlıkla ulaşılabilen bir şehir olduğundan, aslında uzakta kalmasına rağmen Teatro Thalia’daki her konsere katıldım. Mekân; hem modern hem de eskitilmiş mimarisi ve minimalist yapısıyla seyirciyi sarıyor. Gözü hiç yormadan, başarılı akustiğiyle sesi takip etmeyi kolaylaştırarak doğrudan kulağa hitap ediyor. Haliyle Teatro Thalia benim için tam bir işitsel zevk hâline geldi; her sesi keyifle dinliyor ve akustiğin tadına varıyordum.

Üstelik Talented Concerts ismi verilen, öğrencilere sahne alanı tanıyan konserlerin yanı sıra usta müzisyenlerin repertuvarları da son derece haz vericiydi. Zaten öncesinde şehrin en meşhur bölgesinde, Belém’e yakın konuşlanmış Lizbon Konservatuvarı’ndaki atölyeleri de takip etmiştim. Dolayısıyla bu değerli hocalardan Robert Schumann Quintet ya da Brahms Quintet dinlemek benim için gerçek bir müzikal ziyafete dönüştü. Özellikle de şu an Oslo’da hocalık yapan Lars Anders Tomter’in viyola tınısını uzun süre unutabileceğimi sanmıyorum. Tabii bu algıda seçiciliğim bir viyolacı olmamdan kaynaklansa da kemancı Esther Hoppe ve klarnet sanatçısı Pascal Moraguès’in performanslarını da unutmak mümkün değil.

Bir yandan Lizbon’u yavaş yavaş tanımaya çalışırken diğer yandan tüm bu festivali bir şehir deneyimi olarak yaşattığı için organizasyonu çok beğeniyorum. Sürecin sonunda da 11 yıldır düzenlenen festivalin sanat direktörü Filipe Pinto-Ribeiro’ya ulaşıyorum. Kendisi de festival boyunca Dmitri Shostakovich, Wolfgang Amadeus Mozart, Frederic Chopin, Felix Mendelssohn ve Robert Schumann gibi pek çok bestecinin zorlu eserlerinin altından başarıyla kalktığı için (özellikle Rodion Shchedrin icrası benim için çok yeni bir keşifti), festivalin hemen ardından bana dönüş yapıyor ve merak ettiklerimi özenle yanıtlıyor.

Müzikseverlere de hem orijinalini hem de çevirisini paylaştığımız bu söyleşiyi keyifle okumak kalıyor… İyi haftalar! 

Festivaliniz, başlangıç yılı olan 2015’ten bu yana sürekli gelişiyor. Geriye dönüp baktığınızda, bu festival fikri ilk nasıl ortaya çıktı ve yıllar içinde festivalin kimliğini şekillendiren başlıca dönüm noktaları neler oldu?

Verão Clássico, iddialı bir fikirden doğdu: Portekiz'de yetenekli genç müzisyenlere dünyanın önde gelen sanatçılarıyla yakından çalışma fırsatı tanıyacak uluslararası bir akademi ve festival oluşturmak.

2015'te ilk festivalimizi gerçekleştirdiğimizde amacımız salt ustalık sınıfları düzenlemek değildi; sahne performansı ve öğrenmenin birbirinden ayrılmaz bir ikili olduğu bir sanat topluluğu inşa etmekti. En başından beri öğrencilerin sadece derslere değil; herkese açık provalara, oda müziği çalışmalarına, konserlere ve hayranlık duydukları sanatçılarla sohbet edebilecekleri ortak alanlara da katılmalarını istedik. Hedefimiz onlar için ilham yaratmaktı.

Yıllar içinde festival istikrarlı bir şekilde büyüdü. Kırktan fazla ülkeden katılımcıyı ağırladık, uluslararası üne sahip profesörlerden oluşan güçlü bir akademik kadro oluşturduk, konser serimizi genişlettik ve genç müzisyenlere yönelik TalentFest konserlerini hayata geçirerek onların deneyimli sanatçılarla aynı sahneyi paylaşmalarını sağladık.

Sanırım dönüm noktamız da eski öğrencilerimizin başarılı profesyoneller olarak festivale geri döndüğünü görmek oldu. Böylece festivalin ruhunu yansıtan, giderek büyüyen uluslararası bir ağ oluşturmuş olduk.

Filipe Pinto-Ribeiro | Verão Clássico Sanat Yönetimi ve Piyano Masterclass

Bir piyanist olarak kariyerinizin yanı sıra festivalin sanat direktörlüğünü de yürütüyorsunuz. Daha önce benzer görevleri üstlendiniz mi? Hem icracı hem de küratör olarak sanat vizyonunuzu ve festivalin genel organizasyonunu hangi ilkeler yönlendiriyor?

Sanat yönetimi uzun yıllardır meslek hayatımın önemli bir parçası. Verão Clássico’nun yanı sıra Festival de Música dos Capuchos ve Bragança ClassicFest festivallerinin de kurucusu ve sanat yönetmeniyim. Ayrıca müziği bilim, edebiyat, felsefe ve görsel sanatlarla buluşturan disiplinlerarası projeler de geliştirdim.

Hem icracı hem de küratör olarak sanat programlarının bir hikâye anlatması gerektiğine inanıyorum. Bir festival yalnızca arka arkaya mükemmel konserler sunmamalı; dinleyicileri ve katılımcıları entelektüel ve duygusal bir yolculuğa da davet etmeli.

Aynı yaklaşım Verão Clássico Akademisi için de geçerli. Teknik beceri temel bir gereklilik olsa da yalnızca bir başlangıçtır. Biz akademide merak duygusunu, oda müziğini, iş birliğini, tarihsel farkındalığı ve sanatsal hayal gücünü teşvik ediyoruz. Sonuçta müzik; iletişimin, cömertliğin ve ortak deneyimin dilidir.

Festivali Lizbon'da başlatmanıza ilham veren ne oldu? Şehir, festivalin sanatsal atmosferine ve uluslararası kimliğine nasıl katkıda bulunuyor?

Lizbon, farklı kültürlerin buluştuğu olağanüstü bir şehir. Fadodan başlayarak zengin müzik mirasını, dünyanın dört bir yanından sanatçıları ve öğrencileri doğal olarak kendine çeken açık fikirli yapısıyla birleştiriyor.

Pek çok müzik öğrencisi için Lizbon'a gelmek, ustalık sınıflarına katılmaktan daha fazlasını ifade ediyor. Tarih ve kültürel çeşitlilikle dolu bir şehir keşfediyorlar. Bu atmosfer belki de onların hayatlarındaki yaratıcılığı pekiştiriyor.

Kısacası festival, bir yandan uluslararası kimliğini korurken bir yandan da Lizbon'un bir parçası hâline geldi.

Eğitmenler festivalin başarısında önemli bir rol oynuyor olmalı. Akademisyenleri ve konuk sanatçıları seçerken hangi özelliklere öncelik veriyorsunuz?

Sanatta mükemmeliyetçilik elbette vazgeçilmez; ancak tek başına yeterli değil.

En iyi eğitmenler, müzisyenliklerini merakla ve genç sanatçıların özgün müzikal kimliklerini geliştirmelerine duydukları arzuyla birleştiren, bunu prensip edinen kişilerdir.

Bence Verão Clássico’nun en güçlü yanlarından biri, eğitmenler arasındaki olağanüstü iletişim. Birbirlerinin konserlerini dinliyor, birlikte prova yapıyor, fikir alışverişinde bulunuyor ve öğrenciler için örnek teşkil eden bir ortam oluşturuyorlar.

Talent Fest programında gerçekleştirilen piyano performansı.

Festival boyunca onların sanatsal ve kişisel gelişimine tanıklık ediyorsunuz… Sizce atölyeler genç müzisyenlere neler kazandırıyor?

Akademi, başka yerde kolay kolay bulunamayacak bir deneyim sunuyor: sanatsal odaklanma imkânı.

İki hafta boyunca öğrenciler tamamen müziğin içinde yaşıyor. Derslere, provalara, oda müziği çalışmalarına ve konserlere katılıyor; aynı zamanda profesörleriyle sürekli fikir alışverişinde bulunuyorlar.

En büyük değişim de çoğu zaman teknik seviyelerinde değil; özgüvenlerinde, meraklarında ve müzik aracılığıyla iletişim kurmanın ne anlama geldiğini kavrayışlarında yaşanıyor. Ayrıca burada ömür boyu sürecek dostlukların ve iş birliklerinin doğduğuna şahit oluyoruz.

Festival yıllar içinde sadık bir dinleyici kitlesi oluşturdu mu, yoksa her seferinde yeni dinleyicilere ulaşmaya devam ediyor musunuz? Sizi etkileyen geri dönüşler neler oldu?

İkisi de!

Her yaz takipçimize dönüşen son derece sadık bir dinleyici kitlesi oluşturduk. Bununla birlikte her festivalimizde ilk kez gelen çok sayıda dinleyici de ağırladık.

Beni en çok etkileyen geri bildirim ise dinleyicilerin festivalimiz için “hem usta sanatçılara hem de genç müzisyenlere kendilerini yakın hissettikleri bir yer” demeleri oluyor. Pek çok kişi burada olağanüstü bir atmosfer deneyimlediğini söylüyor.

Başlıca destekçileriniz kimler ve sponsorlarınız ile kurumsal ortaklıklarınız festivalin başlangıcından bu yana nasıl gelişti?

Bağımsız her kültür projesinde olduğu gibi Verão Clássico da güçlü kurumsal ortaklıklara ve kamu desteğine dayanıyor.

Yıllar boyunca yalnızca konserlere değil, müzik eğitimi ile gelecek nesil müzisyenlerin gelişimine yatırım yapmanın önemini kavrayan kurumlarla çalışma şansına sahip olduk. Bunlar arasında Lizbon Belediyesi, Portekiz Kültür Bakanlığı ve Millennium bcp Vakfı da yer aldı.

Festival kalitesini ve uluslararası itibarını kanıtladıkça bu iş birlikleri de giderek daha sağlam hâle geldi.

Gelecek yılın misafir sanatçıları kesinleşti mi? Dinleyicileri ve katılımcıları nelerin beklediğine dair ipuçları paylaşabilir misiniz?

Evet. Şimdiden gelecek yıl üzerinde çalışıyoruz ve uluslararası alanda tanınmış birçok müzisyen de katılımını onayladı.

Programı zamanı geldiğinde açıklamayı tercih etsem de dinleyicileri ve katılımcıları yine çok iyi bir eğitmen kadrosunun, ilham verici oda müziği konserlerinin ve yeni iş birliklerinin beklediğini söyleyebilirim.

Hedefimiz her zaman önceki festivalin daha iyisini organize ederken öğrencileri ve dinleyicileri şaşırtmaya devam etmek.

Geleceğe baktığınızda, festivali on yıl sonra nerede görüyorsunuz? Uluslararası klasik müzik dünyasında nasıl bir miras bırakmasını istersiniz?

Umarım 10 yıl sonra Verão Clássico, Avrupa'nın önde gelen yaz akademileri ve festivallerinden biri olarak anılmaya devam eder. Bundan da önemlisi festivalimizin, şekillenmesine katkıda bulunduğu insanlar sayesinde hatırlanmasını isterim.

Eğer geleceğin müzisyenleri dönüp baktıklarında festivalimizin müziğe bakış açılarını değiştirdiğini, ömür boyu sürecek dostluklara ilham verdiğini ya da kariyerlerinin kritik bir döneminde onlara güven kazandırdığını söylerlerse, gerçekten anlamlı bir şey başarmış olduğumuza inanırım.

Sonuçta en büyük mirasımız konserlerin kendisi değil; yaşamaya ve büyümeye devam eden sanatçılar, fikirler ve insani ilişkiler olacaktır.

Talent Fest konseri öncesi etkinlik mekânının girişi ve dinleyiciler.

11 Years of Inspiration in Lisbon: Verão Clássico Festival

Lisbon says welcome to me during my first week with one of the most prestigious classical music festivals. As a musician, firstly I gave the importance of attending workshops which were led by professors from different countries, and then of going to the concerts which were held every evening. I already knew about the festival through one of my professors at the institution where I worked in Istanbul, as she had once worked in Portugal. So, when I decided to spend my summer in Europe, Portugal naturally became my first destination. This is how I found my way to the Verão Clássico Festival. Since Lisbon is a city where you can reach almost anywhere by public transport, I attended every concert at Teatro Thalia, even though it was actually quite far from where I am living. The place, with its combination of modern and weathered architecture and its minimalist design, embraces the audience. Without tiring our eyes, its excellent acoustics make it easy to follow all sounds directly. As a result, Teatro Thalia became a true auditory pleasure for me; I listened to every sound with delight and totally enjoyed the acoustics. Alongside the concerts known as Talented Concerts, which provide students with the opportunity to perform on stage, the repertoires presented by master musicians were equally pleasurable. I had already attended the workshops at the Lisbon Conservatory, located near Belém, in one of the city’s most renowned areas. Therefore, listening to Robert Schumann’s Quintet or Brahms’s Quintet performed by these marvelous musicians became a genuine musical feast for me. In particular, I don’t think I can forget the viola tone of Lars Anders Tomter, who is currently a professor in Oslo. Of course, my particular sensitivity to this sound may come from being a violist myself, but it is also impossible to forget the performances of violinist Esther Hoppe and clarinetist Pascal Moraguès as well. I was also very impressed by the festival’s organization for allowing the entire experience to unfold as a true encounter with the city. At the end of the festival, I managed to reach Filipe Pinto-Ribeiro who is the artistic director of the festival, which has been taking place for 11 years. Having successfully taken on the demanding works of composers such as Dmitri Shostakovich, Wolfgang Amadeus Mozart, Frédéric Chopin, Felix Mendelssohn and Robert Schumann throughout the festival — and especially because his performance of Rodion Shchedrin was such a new discovery for me — he kindly got back to me after the festival and carefully answered all my questions. All that remains for music lovers is to enjoy reading this interview, which we are sharing in both its original version and its translation. Have fun!

The festival has been flourishing since its founding in 2015. Looking back, how did the idea first emerge, and what were the key milestones that shaped its identity over the years?

Verão Clássico was born from a simple but ambitious idea: to create in Portugal an international academy and festival where exceptional young musicians could work closely with some of the world's leading artists in an atmosphere of artistic excellence, generosity and mutual inspiration. When we launched the first edition in 2015, our ambition was not simply to organise masterclasses, but to build a true artistic community where teaching, performing and learning would become inseparable. From the very beginning, we wanted students to experience not only lessons, but also rehearsals, chamber music, concerts and informal exchanges with artists they admired. Over the years, the festival has grown steadily. We have welcomed participants from more than fourty countries, established a faculty of internationally renowned professors, expanded our concert series and developed TalentFest concerts especially for young musicians and also giving them the opportunity to perform alongside established artists. Perhaps the greatest milestone, however, has been seeing former students return as successful professionals, creating a growing international network that reflects the spirit of the festival itself.

Alongside your distinguished career as a concert pianist, you serve as the festival's Artistic Director. Have you undertaken similar artistic leadership roles in the past? As both a performer and curator, what principles guide your artistic vision and the overall organization of the festival?

Artistic direction has been an important part of my professional life for many years. Besides Verão Clássico, I also founded and direct the Festival de Música dos Capuchos and Bragança ClassicFest, and I have developed several interdisciplinary projects combining music with science, literature, philosophy and the visual arts. As both performer and curator, I believe artistic programming should tell a story. A festival should not simply present a succession of excellent concerts; it should invite audiences and participants on an intellectual and emotional journey. The same applies to the Verão Clássico Academy. Technical excellence is fundamental, but it is only the beginning. We encourage curiosity, chamber music, collaboration, historical awareness and artistic imagination. Music is ultimately a language of communication, generosity and shared experience.

What inspired you to establish the festival in Lisbon? In what ways does the city contribute to the festival's artistic atmosphere and international character?

Lisbon is an extraordinary meeting point between cultures. It combines a rich musical heritage with an openness that naturally attracts artists and students from all over the world. For many participants, coming to Lisbon is much more than attending masterclasses. They discover a city full of history, light, architecture and cultural diversity. This atmosphere encourages dialogue, creativity and friendship. The festival has become part of Lisbon's summer cultural landscape while maintaining a genuinely international identity.

The faculty plays a crucial role in the festival's success. What qualities do you look for when selecting professors and guest artists each year?

Artistic excellence is naturally essential, but it is not enough. The greatest teachers are those who combine exceptional musicianship with generosity, curiosity and a genuine desire to help young artists develop their own personalities. I also look for professors who enjoy working together. One of Verão Clássico's greatest strengths is the extraordinary atmosphere among the faculty themselves. They attend each other's performances, rehearse together, exchange ideas and create an inspiring environment for the students.

Beyond technical training, what do the workshops offer young musicians? How do you witness their artistic and personal growth throughout the festival?

The Academy offers something that cannot easily be found elsewhere: total artistic immersion. For two weeks, students live entirely surrounded by music. They attend lessons, concerts, rehearsals and chamber music sessions, while constantly exchanging ideas with colleagues and professors. What often changes most is not simply their technical level, but their artistic confidence, musical curiosity and understanding of what it means to communicate through music. Many lifelong friendships and professional collaborations begin here.

Has the festival developed a loyal audience over the years, or do you continue to reach new listeners with each edition? What kinds of responses have been the most meaningful to you?

Fortunately, both. We have built a remarkably loyal audience that returns every summer, but every edition also welcomes many first-time listeners. The most meaningful responses are often those that describe the festival as a place where audiences feel unusually close to both established artists and young musicians. Many tell us they experience not only outstanding performances but also an atmosphere of generosity, enthusiasm and artistic discovery.

The continuity of a festival often depends on strong partnerships. Who are your principal supporters, and how have your sponsors and institutional collaborations evolved since the festival began?

Like every independent cultural project, Verão Clássico depends on strong institutional partnerships and public support. Over the years we have been fortunate to work with institutions that understand the importance of investing not only in concerts but also in education and the development of future generations of musicians - such as the Lisbon Mucipality, Portugal’s Ministery of Culture and the Foundation Millennium bcp, among others. These collaborations have become increasingly solid as the festival has demonstrated its artistic quality, international reputation and educational impact.

Are the faculty members for next year's edition already confirmed? Could you share any insights into what audiences and participants can look forward to?

Yes. We are already working on the next edition and several internationally renowned musicians and professors have confirmed their participation. Although I prefer to reveal the programme at the appropriate moment, I can say that audiences and participants can expect another exceptional faculty, inspiring chamber music concerts and new artistic collaborations. Our objective is always to build on previous editions while continuing to surprise both students and audiences.

Looking to the future, where do you envision the festival ten years from now? What legacy would you like it to leave within the international classical music community?

I hope that, ten years from now, Verão Clássico will continue to be recognised as one of Europe's leading summer academies and festivals. But more importantly, I hope it will be remembered for the people it has helped shape. If future generations of musicians look back and say that this festival changed the way they think about music, inspired lifelong artistic friendships or gave them confidence at a decisive moment in their careers, then I believe we will have achieved something truly meaningful. Ultimately, our greatest legacy will not be the concerts themselves, but the artists, ideas and human relationships that continue to grow long after each edition has come to an end.